Türkiye Eğitim Sisteminin Genel Yapısı

Türkiye Millî Eğitim Sisteminin temel yapısı; zorunlu olmayan okul öncesi eğitim, zorunlu ilköğretim ve ortaöğretim ile yükseköğretim kademelerinden oluşmaktadır.

İlköğretim 5,5 yaşında (66 ay) başlamakta ve sekiz yıl sürmektedir. Bu süre dört yıllık ilkokul ve dört yıllık ortaokul eğitiminden oluşmaktadır. Ortaöğretim de dört yıl sürmekte ve genel lise eğitimi ile mesleki ve teknik lise eğitimi olmak üzere iki temel kategori altında yürütülmektedir.

Yükseköğretimin Yönetimi

Türkiye'deki yükseköğretim sistemi, Anayasa ve Yükseköğretim Kanunu hükümleri çerçevesinde yükseköğretimin planlanması, koordinasyonu, yönetimi ve denetiminden sorumlu özerk bir kamu kuruluşu olan Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından yönetilmektedir.

Devlet üniversiteleri ile kâr amacı gütmeyen vakıf üniversiteleri kanunla kurulmakta ve Yükseköğretim Kanunu ile bu kanuna dayanılarak çıkarılan düzenlemelere tabi bulunmaktadır.

Derece ve Kademe Yapısı

Türkiye'de yükseköğretim, Bologna Süreci terminolojisine göre kısa dönem, birinci kademe, ikinci kademe ve üçüncü kademe yükseköğretim programlarından oluşmaktadır.

Türk yükseköğretim derece yapısı genel olarak kademeli bir sistem üzerine kuruludur. Diş Hekimliği, Eczacılık, Tıp ve Veteriner Hekimliği programları ise tek kademeli uzun dönem programlardır.

Bu tek kademeli programların süresi, Tıp programı hariç olmak üzere beş yıl ve 300 AKTS'dir. Tıp eğitimi altı yıl sürmekte ve 360 AKTS'den oluşmaktadır. Bu programlardan elde edilen yeterlilikler birinci kademe (lisans) ile ikinci kademe (yüksek lisans) yeterliliklerinin birlikte karşılığı olarak değerlendirilmektedir.

Ön lisans eğitimi iki yıllık tam zamanlı programlardan oluşmakta ve 120 AKTS ile tamamlanmaktadır. Lisans eğitimi ise genel olarak dört yıllık tam zamanlı programlardan oluşmakta ve 240 AKTS ile tamamlanmaktadır.

Lisansüstü Eğitim

Lisansüstü eğitim, ikinci kademe yüksek lisans ve üçüncü kademe doktora programlarından oluşmaktadır. Yüksek lisans programları tezli ve tezsiz olmak üzere iki türe ayrılmaktadır.

Tezsiz yüksek lisans programları genel olarak 60–90 AKTS krediden oluşmakta ve dersler ile dönem projesini kapsamaktadır. 60 AKTS'lik tezsiz yüksek lisans programları sınırlı sayıdaki bazı alanlarda bulunmaktadır.

Tezli yüksek lisans programları 90–120 AKTS krediden oluşmakta; dersler, seminer ve tez çalışmalarını kapsamaktadır.

Doktora programları en az 180 AKTS kredinin tamamlanmasıyla yürütülmekte; derslerin tamamlanması, yeterlik sınavının geçilmesi ve doktora tezinin hazırlanması süreçlerini kapsamaktadır.

Tıpta uzmanlık eğitimi üçüncü kademe programlarla eşdeğer kabul edilmekte ve tıp fakülteleri, üniversite hastaneleri ile Sağlık Bakanlığına bağlı eğitim hastanelerinde yürütülmektedir.

Yükseköğretim Kurumlarının Yapısı

Üniversiteler; yüksek lisans ve doktora programlarını yürüten enstitülerden, lisans programlarını yürüten fakültelerden, mesleki ağırlıklı dört yıllık yüksekokullardan ve iki yıllık mesleki eğitim veren meslek yüksekokullarından oluşmaktadır.

Kaynak belgede, 2003 yılından itibaren lisans derecesine sahip öğrencilerin lisans düzeyindeki akademik başarılarının istisnai derecede yüksek olması, ulusal merkezi Lisansüstü Eğitime Giriş Sınavı (ALES) puanlarının yüksek olması ve başvurularının kabul edilmesi hâlinde doğrudan doktora programlarına başvurabildiği; bu öğrenciler için programın teorik kısmında ilave 60 AKTS ders yükünün öngörüldüğü belirtilmektedir.

Yükseköğretime Kabul

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı öğrencilerin kısa dönem (ön lisans) ve birinci kademe (lisans) programlarına kabulü merkezi olarak yürütülmekte ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından gerçekleştirilen ulusal sınavlara dayanmaktadır.

Adaylar, merkezi sınav puanları ile ortaöğretim başarı puanlarından oluşan yerleştirme puanlarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilmektedir.

Lisansüstü programlara öğrenci kabulü ise kamuya açık ulusal ve kurumsal düzenlemeler çerçevesinde doğrudan yükseköğretim kurumları tarafından gerçekleştirilmektedir.

Uluslararası öğrencilerin tüm yükseköğretim düzeylerindeki programlara kabulü, ilgili ulusal ve kurumsal mevzuat çerçevesinde adayların yükseköğretim kurumlarına doğrudan başvuruları yoluyla gerçekleştirilebilmektedir.

Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi (TYYÇ)

Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi (TYYÇ), Avrupa Yükseköğretim Alanı Yeterlilikler Çerçevesi (QF-EHEA) ve Avrupa Yaşam Boyu Öğrenme Yeterlilikler Çerçevesi (EQF-LLL) referans alınarak geliştirilmiş ve Yükseköğretim Kurulu tarafından 2010 yılında kabul edilmiştir.

TYYÇ, bütün eğitim seviyelerini kapsaması öngörülen sekiz seviyeli ulusal yeterlilikler çerçevesinin yükseköğretim bölümünü oluşturmaktadır. Yükseköğretim düzeyleri bu yapı içerisinde 5 ile 8. seviyeler arasında yer almaktadır.

Yükseköğretim seviyelerinin Avrupa yeterlilik çerçeveleri, AKTS kredileri ve öğrenci iş yükü ile ilişkisi aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.