Bologna Süreci ve AKTS
Bologna Süreci; Avrupa’daki yükseköğretim sistemlerinin karşılaştırılabilir, şeffaf, öğrenci merkezli ve uluslararası hareketliliği destekleyen ortak bir yapı içerisinde gelişmesini amaçlayan hükümetler arası iş birliği sürecidir. AKTS, Diploma Eki, yeterlilik çerçeveleri, akademik tanınma ve kalite güvencesi bu yapının temel araçları arasındadır.
Bologna Süreci
1999’dan Beri
Türkiye
2001’den Beri Üye
Avrupa Yükseköğretim Alanı
49 Ülke
AKTS
60 Kredi = 1 Akademik Yıl
Genel Bilgi
Bologna Süreci Nedir?
Bologna Süreci, Avrupa yükseköğretim sistemlerinin birbirine benzetilmesinden ziyade bu sistemlerin karşılaştırılabilir, anlaşılabilir ve birbirleriyle uyumlu çalışmasını sağlayan ortak bir reform sürecidir.
Süreç, 1999 yılında imzalanan Bologna Bildirgesi ile başlamıştır. Avrupa ülkeleri yükseköğretimde hareketliliği kolaylaştırmak, akademik derecelerin anlaşılabilirliğini artırmak, kalite güvencesini geliştirmek ve öğrencilerin farklı ülkelerde elde ettikleri öğrenme kazanımlarının tanınmasını kolaylaştırmak amacıyla ortak hedefler belirlemiştir.
Bologna Süreci sonucunda Avrupa’da yükseköğretim için ortak bir dil geliştirilmiştir. Lisans, yüksek lisans ve doktora kademeleri; AKTS; Diploma Eki; yeterlilik çerçeveleri; öğrenme kazanımları; öğrenci merkezli öğrenme; kalite güvencesi ve tanınma bu ortak dilin temel unsurlarıdır.
Süreç, ülkelerin ulusal yükseköğretim sistemlerini ortadan kaldırmaz. Her ülke kendi mevzuatını, kurumlarını ve program yapılarını korurken üzerinde uzlaşılan Bologna araçlarını kendi yükseköğretim sistemine uygular.
Hareketlilik
Öğrenci ve personelin ülkeler ve kurumlar arasında
hareketliliğinin kolaylaştırılması.
Tanınma
Derecelerin ve yurt dışında tamamlanan öğrenme
dönemlerinin adil biçimde tanınması.
Kalite Güvencesi
Avrupa çapında karşılıklı güven sağlayan ortak
kalite ilkelerinin geliştirilmesi.
Öğrenci Merkezli Eğitim
Öğrenme kazanımları ve öğrenci iş yükünün
eğitim tasarımının merkezine alınması.
Bologna Süreci tek tip eğitim sistemi değildir. Avrupa’daki bütün üniversitelerin aynı dersleri, aynı not sistemini veya aynı müfredatı kullanmasını öngörmez. Amaç, farklı yükseköğretim sistemlerinin daha anlaşılabilir, karşılaştırılabilir ve birbirleriyle uyumlu hale gelmesidir.
Tarihçe
Bologna Sürecinin Gelişimi
1998
Sorbonne Bildirgesi
Avrupa’daki yükseköğretim yapılarının uyumluluğunu geliştirmeye yönelik önemli siyasi adımlardan biri atıldı.
1999
Bologna Bildirgesi
Bologna Süreci resmen başladı ve Avrupa yükseköğretim sistemlerinin karşılaştırılabilirliğini artıracak ortak hedefler belirlendi.
2001
Türkiye’nin Katılımı
Türkiye, Prag Bakanlar Konferansı döneminde Bologna Sürecine katılarak Avrupa yükseköğretim reformlarının aktif bir parçası oldu.
2005
Kalite Güvencesi ve Yeterlilikler
Bergen sürecinde kalite güvencesi standartları ve Avrupa Yükseköğretim Alanı yeterlilik çerçevesi Bologna uygulamalarının temel parçaları haline geldi.
2010
Avrupa Yükseköğretim Alanı
Budapeşte-Viyana Bakanlar Konferansı ile Avrupa Yükseköğretim Alanı (EHEA / AYA) resmen hayata geçirildi.
2015
ESG 2015
Avrupa Yükseköğretim Alanında kalite güvencesine ilişkin güncel Avrupa Standartları ve Yönergeleri kabul edildi.
2018
Temel Bologna Taahhütleri
Üç kademeli derece yapısı ve AKTS, Lizbon Tanıma Sözleşmesi doğrultusunda tanınma ve ESG uyumlu kalite güvencesi temel taahhütler olarak güçlendirildi.
2024
Tiran Bakanlar Konferansı
Avrupa Yükseköğretim Alanının gelecek dönem öncelikleri, temel değerler, sosyal boyut, hareketlilik, tanınma, öğrenme ve öğretme konuları yeniden ele alındı.
European Higher Education Area
Avrupa Yükseköğretim Alanı – AYA / EHEA
Avrupa Yükseköğretim Alanı, Bologna Sürecinde geliştirilen ortak politika ve araçların uygulandığı yükseköğretim iş birliği alanıdır.
Üç Kademeli Yapı
Lisans, yüksek lisans ve doktora düzeylerinin karşılaştırılabilir bir yapı içerisinde tanımlanması. Kısa kademe yeterlilikler de sistem içerisinde yer alabilir.
AKTS / ECTS
Öğrenme kazanımları ve öğrenci iş yüküne dayalı Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi.
Diploma Eki
Mezun olunan yeterliliğin düzeyini, içeriğini ve akademik sonuçlarını uluslararası standartta açıklayan tamamlayıcı belge.
Yeterlilik Çerçeveleri
Derecelerin yalnız isimleriyle değil, düzeyleri ve öğrenme kazanımlarıyla tanımlanmasını sağlayan QF-EHEA ve ulusal yeterlilik çerçeveleri.
Akademik Tanınma
Derecelerin ve yurt dışında tamamlanan öğrenme dönemlerinin Lizbon Tanıma Sözleşmesi ilkelerine göre adil biçimde değerlendirilmesi.
Kalite Güvencesi
Kurumların ve kalite güvencesi ajanslarının ESG doğrultusunda ortak kalite ilkeleriyle çalışması.
BFUG – Bologna Follow-Up Group, Bakanlar Konferansları arasındaki dönemde Avrupa Yükseköğretim Alanının gelişimini ve Bologna taahhütlerinin uygulanmasını takip eden temel yürütme yapısıdır.
European Credit Transfer and Accumulation System
AKTS – Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi
AKTS, öğrencinin bir dersi veya eğitim bileşenini başarıyla tamamlamak için gerçekleştirmesi beklenen toplam iş yükünü ve öğrenme kazanımlarını temel alan öğrenci merkezli kredi sistemidir.
AKTS yalnızca ders saati değildir
AKTS kredisi yalnızca öğrencinin sınıfta geçirdiği süreye göre belirlenmez. Ders, uygulama, laboratuvar, proje, bireysel çalışma, sınava hazırlık, sınav, staj ve öğrenme kazanımlarını elde etmek için gerekli diğer akademik çalışmalar toplam öğrenci iş yükünün bir parçasıdır.
Bir akademik yıldaki tam zamanlı öğrenci iş yükü 60 AKTS olarak kabul edilir. AKTS kredileri, öğrencinin tanımlanan öğrenme kazanımlarını başarıyla elde etmesiyle kazanılır.
AKTS’nin hem transfer hem de biriktirme işlevi vardır. Böylece bir kurumda kazanılan kredilerin başka bir kurum veya hareketlilik dönemi kapsamında akademik tanınması kolaylaştırılır.
Tam Akademik Yıl
60 AKTS
Bir Yarıyıl
Yaklaşık 30 AKTS
SCÜ / Türkiye Uygulaması
1 AKTS ≈ 25–30 Saat
Temel Yaklaşım
İş Yükü + Öğrenme Kazanımı
Öğrencinin eğitim sonunda ne bileceği, anlayacağı ve yapabileceği tanımlanır.
Öğrenme kazanımlarına ulaşmak için gereken toplam çalışma süresi dikkate alınır.
Başka bir kurumda kazanılan akademik kredilerin tanınmasını kolaylaştırır.
Öğrencinin program boyunca kazandığı kredilerin dereceye doğru biriktirilmesini sağlar.
Yeterlilik Yapısı
Türkiye’de Yükseköğretim Kademeleri ve AKTS
Önlisans
120 AKTSGenel olarak iki yıllık kısa kademe yükseköğretim programlarıdır.
Lisans
240 AKTSTürkiye’deki standart dört yıllık lisans programlarının toplam kredi yüküdür.
Yüksek Lisans
60–120 AKTSProgram türü ve yapısına göre tezli veya tezsiz ikinci kademe programlardır.
Doktora
Üçüncü KademeAraştırma ve ileri düzey öğrenme kazanımlarına dayalı üçüncü kademe yükseköğretim yeterliliğidir.
Türkiye
YÖK, TYYÇ ve Bologna Süreci
Türkiye’nin Avrupa Yükseköğretim Alanı ile uyum çalışmalarının ulusal yükseköğretim düzeyindeki temel kurumlarından biri Yükseköğretim Kuruludur.
Yükseköğretim Kurulu – YÖK
Türkiye yükseköğretim sisteminin planlanması, koordinasyonu ve yönetimine ilişkin ulusal yetkileri çerçevesinde Bologna Süreci ve Avrupa Yükseköğretim Alanına uyum çalışmalarını yürütür.
TYYÇ
Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi, yükseköğretim yeterliliklerini 5, 6, 7 ve 8. seviyelerde öğrenme kazanımları, kredi ve yeterlilik türleri bakımından tanımlar.
TYÇ ve TYYÇ İlişkisi
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) bütün eğitim ve yeterlilik seviyelerini kapsayan ulusal çerçevedir. TYYÇ ise bunun yükseköğretime ilişkin bölümünü ifade eder.
Program Yeterlilikleri
Eğitim programlarının amaçları, öğrenme kazanımları, ders kazanımları ve AKTS yapısı program yeterlilikleriyle ilişkilendirilir.
Öğrenci Merkezli Öğrenme
Ders tasarımında yalnız öğretim içeriği değil, öğrencinin öğrenme kazanımları ve bu kazanımlar için gereken iş yükü esas alınır.
YÖKAK
Yükseköğretim Kalite Kurulu, Türkiye’deki yükseköğretim kalite güvencesi sisteminin ulusal kurumudur ve Avrupa kalite güvencesi yapılarıyla bağlantılı çalışır.
Recognition of Qualifications
Akademik Tanınma, ENIC-NARIC ve Lizbon Sözleşmesi
Akademik tanınma, Bologna Sürecinin yalnızca hareketlilik açısından değil, yükseköğretim yeterliliklerinin ülkeler arasında anlaşılması açısından da temel unsurlarındandır.
Lizbon Tanıma Sözleşmesi
Avrupa Konseyi ve UNESCO tarafından 1997’de kabul edilen sözleşme, Avrupa bölgesindeki yükseköğretim yeterliliklerinin adil biçimde değerlendirilmesinin temel uluslararası hukuki çerçevesidir.
ENIC-NARIC Ağları
Ülkelerin eğitim sistemleri, tanınan yükseköğretim kurumları, yeterlilikler ve akademik tanınma prosedürleri hakkında resmî bilgi sağlayan ulusal merkezlerin Avrupa ağıdır.
ENIC-NARIC Türkiye
Türkiye’nin resmî ENIC-NARIC merkezi, Yükseköğretim Kurulu Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığı bünyesinde faaliyet göstermektedir.
Akademik tanınma ile denklik aynı kavram değildir. Erasmus+ kapsamında bir hareketlilik dönemindeki derslerin akademik programa tanınması ile yabancı bir yükseköğretim diplomasının Türkiye’deki diploma denklik süreci farklı işlemlerdir.
Quality Assurance
ESG, ENQA, EQAR ve YÖKAK
Bologna Sürecinin sürdürülebilir olması için farklı ülkelerin birbirlerinin yükseköğretim kalite sistemlerine güvenebilmesi gerekir. Avrupa kalite güvencesi yapısı bu karşılıklı güveni destekler.
Avrupa Standartları ve Yönergeleri
Avrupa Yükseköğretim Alanında iç kalite güvencesi, dış kalite güvencesi ve kalite ajansları için ortak kalite çerçevesini oluşturur.
European Association for Quality Assurance
Avrupa Yükseköğretim Alanındaki kalite güvencesi ajanslarını bir araya getiren Avrupa düzeyindeki temel kuruluştur.
European Quality Assurance Register
ESG’ye önemli ölçüde uyum sağladığı değerlendirilen kalite güvencesi ajanslarının yer aldığı Avrupa Yükseköğretim Alanının resmî sicilidir.
Yükseköğretim Kalite Kurulu
Türkiye’nin yükseköğretim kalite güvencesi kurumudur. YÖKAK, ENQA üyesidir ve EQAR sicilinde kayıtlıdır.
Kurumlar ve Ağlar
Bologna ve Tanınma Ekosistemi
Bologna Süreci tek bir kurum tarafından yürütülen bir sistem değildir. Ulusal otoriteler, Avrupa düzeyindeki ağlar, kalite kurumları ve tanınma merkezleri birlikte çalışır.
Öğrenci Açısından
Bologna Süreci Öğrenci İçin Ne Anlama Gelir?
Derslerin amaç, içerik, öğrenme kazanımları, değerlendirme ve AKTS bilgilerinin açık biçimde yayımlanması.
Yurt dışında geçirilen öğrenim dönemlerinin daha kolay planlanması ve akademik olarak tanınması.
Mezun olunan programın ve kazanılan yeterliliğin başka ülkelerde daha kolay anlaşılabilmesi.
Başka bir kurumda başarıyla tamamlanan akademik çalışmaların AKTS ve tanınma araçlarıyla programa aktarılabilmesi.
SCÜ Rehberleri
İlgili Bilgilendirme Sayfaları
Resmî Kaynaklar
Bologna, AKTS ve Tanınma Kaynakları
Bologna Süreci, AKTS, akademik tanınma ve kalite güvencesine ilişkin güncel bilgilere resmî kurumsal kaynaklardan erişebilirsiniz.
EHEA
Avrupa Yükseköğretim Alanı resmî sitesi
YÖK Uluslararası
Bologna Süreci ve TYYÇ
European Commission – ECTS
Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi
ENIC-NARIC Türkiye
Türkiye yükseköğretim ve tanınma bilgileri
YÖK Tanıma ve Denklik
Yabancı yükseköğretim yeterlilikleri
Lizbon Tanıma Sözleşmesi
Avrupa Konseyi resmî kaynağı
ENQA – ESG
Avrupa kalite güvencesi standartları
EQAR
Avrupa kalite güvencesi ajansları sicili
YÖKAK
Türkiye yükseköğretim kalite güvencesi
Europass Diploma Eki
Diploma Supplement resmî Avrupa kaynağı